Hát canh Quan họ ( xuân nhâm thìn - 02/2012)

Hát canh Quan họ (06/02/2012) Trong suốt mấy ngày, từ sáng 13 đến 15 tháng Giêng năm Nhâm Thìn, hàng chục ngàn lượt du khách nô nức đổ về đồi Lim (thị trấn Lim, huyện Tiên Du, tỉnh Bắc Ninh) để dự Lễ hội Lim, nghe hát Quan họ. Ai cũng tò mò vì cảnh ngót 3.700 người cùng mặc trang phục và hát Quan họ. Buổi hát canh Quan họ tại nhà nghệ nhân Đỗ Văn Chiến Chính hội thì hẳn đã đông rồi nhưng ngay từ chiều hôm trước, xung quanh các chòi hát mới được dựng lên hai bên đường vào chùa Lim, người xem đã đông cứng. Ai cũng muốn được đến thật gần để nghe, để nhìn ngắm cho rõ những anh hai, chị hai Quan họ duyên dáng, nền nã trong từng câu hát giao duyên. Ai may mắn còn được nhận một miếng trầu têm cánh phượng do chị hai Quan họ cất giọng "Mời trầu” tận tay trao cho để vừa nghe hát, vừa chậm rãi nhai, cho vôi, cau, trầu quyện lấy nhau, cho môi thêm đỏ, cho tình yêu với Quan họ thêm nồng đượm. Rời khu vực lễ hội, lạc bước vào những đường làng quanh co rải bê tông láng mịn, chúng tôi tìm đến nhà nghệ nhân Đỗ Văn Chiến. Không khó để tìm một nhà tổ chức hát canh khi mới đến đầu ngõ đã nghe giọng liền anh đầy hứng khởi với "Khách đến chơi nhà”. Nghệ nhân Đỗ Văn Chiến đầu đội khăn xếp chữ "Nhân”, miệng cười tươi, ra tận cổng đón khách. Anh bạn người làng giới thiệu khéo rằng nghệ nhân Đỗ Văn Chiến năm nay mới ở tuổi 61 nhưng tuổi hát và vốn bài thì ở khu vực này chưa ai hơn. Chủ nhà hôm nay là các liền anh ở làng Lim và Quan họ bạn là các liền chị ở làng Diềm và Thị Cầu. Liền chị Nguyễn Hồng Hải, 30 tuổi, trẻ nhất đêm hát canh, cho hay: bản thân biết hát Quan họ từ tuổi lên chín, lên mười. Cái "gien quan họ” ngấm vào máu nên cứ đến trước ngày khai hội là sắp xếp công việc nhà, theo lời mời của Quan họ bạn, nón thúng quai thao, áo mớ ba mớ bảy sang tham dự hát canh... Lúng liếng, nền nã là cái duyên của các liền chị quan họ Theo nghệ nhân Đỗ Văn Chiến: Trong những ngày xuân, Quan họ làng mở hội mời "bọn quan họ” bạn sang chơi hội nhà mình. Đầu tiên, khi đón bạn ở cổng làng, đầu làng thì ca câu hát chúc, hát mừng, mời bọn bạn vào nhà làm lễ và "ca sự tại đình”, sau là ca với nhau ở trung tâm hội và cuối cùng mời Quan họ bạn về "nhà chứa” xơi cơm Quan họ và tổ chức hát canh thâu đêm suốt sáng, gọi là Quan họ hát chơi tại nhà. So với bốn hình thức hát Quan họ: hát chúc, hát mừng, hát thờ và hát hội, riêng chỉ có hát "canh” là có chấm điểm nhưng đều không phải là thi. "Quan họ ngày xưa không bao giờ tổ chức thi bởi đã kết bạn với nhau thì trân trọng, tôn kính, đề cao lẫn nhau, coi nhau như anh em một nhà”. Xưa các liền anh, liền chị chơi Quan họ, trong thời gian một năm mỗi "bọn Quan họ” phải sáng tác được một "bài độc”, nghĩa là một sáng tác mới cả về giai điệu âm nhạc và lời ca. Các "bọn Quan họ” phải bí mật luyện tập "bài độc” không được để "bọn Quan họ” bạn biết. Đến cuộc hát canh, khi cần điểm thắng thì tung "bài độc” ra, nếu Quan họ bạn cũng có "bài độc” để đáp thì hòa, nếu không có thì thua một điểm. Điều này lý giải vì sao Quan họ không có bài đối ứng tác ngay như nhiều dân ca khác. Thế nhưng, mỗi bên đều phải cố nhớ "bài độc” của nhau để sau đó về sáng tác bài đối rồi mùa hát sau đối đáp lại với Quan họ bạn. Sau "Khách đến chơi nhà”, các liền anh mới thưa rằng: "Nhất niên, nhất lệ, năm mới, tháng xuân, anh em chúng em có cơi giầu mời đương Quan họ. Xin mời đương Quan họ xơi khẩu giầu rồi cho anh em chúng em học đòi một đôi lối...”. Các liền chị cũng cứ theo lề lối Quan họ cổ mà đối đáp theo. Không khí buổi hát vì thế mà càng thêm đậm đà, ấm cúng. Canh hát hôm nay tại nhà anh cả Đỗ Văn Chiến có thêm một điều đặc biệt khi có du khách từ phương xa đến tham dự đề nghị được hát giao lưu. Liền chị khách mời làng Diềm vui vẻ nhận lời cùng khách hát bài "Còn duyên”. Màn giao lưu nhận được sự cổ vũ nhiệt tình của các liền chị, liền anh và khách đến nghe hát. Cứ tuần tự như thế, một canh hát bắt đầu từ giọng vặt đến các giọng lề lối, các giọng giã bạn... Đêm càng về khuya, câu hát của các liền chị, liền anh càng thêm da diết, nhớ nhung. "Người về em vẫn khóc thầm, đôi bên vạt áo ướt đầm như mưa. Người ơi, người ở đừng về”... Ông Nguyễn Trọng Hoàng - Chủ tịch Thị trấn Lim - Trưởng Ban Tổ chức Lễ hội Lim cho biết: "Nét mới của Lễ hội năm nay là không gian Lễ hội được mở rộng hơn, đồng thời địa phương đã đầu tư để tăng gần gấp đôi số lượng các chòi hát, điểm hát dưới thuyền, hát trong nhà. Đặc biệt, năm nay Hội Những người yêu Dân ca Quan họ Bắc Ninh đã tiến hành xác lập kỷ lục "Nhiều người mặc trang phục Quan họ và cùng hát dân ca Quan họ Bắc Ninh nhất”. Ông Nguyễn Hữu Trọng - Chủ tịch Hội Những người yêu Dân ca Quan họ, người đạo diễn màn xác lập kỷ lục dù đã vào tuổi 82 nhưng vẫn hăng hái tham gia vào việc truyền dạy, gìn giữ những giá trị cổ của hát Quan họ và văn hóa của người Quan họ. Ông Trọng chia sẻ: "Tôi muốn khôi phục văn hóa Quan họ và không gian Quan họ, tức là thành lập các "bọn Quan họ” cổ với các "nhà chứa Quan họ”. Làng Quan họ này kết chạ với làng Quan họ khác, các "bọn Quan họ” kết chạ với nhau để việc sinh hoạt, không gian Quan họ được diễn ra thường xuyên hơn”.  Đức Hiệp Hát canh Quan họ là hình thức ca Quan họ vào ban đêm được tổ chức trong "nhà chứa” - nơi hội họp, ôn luyện, đón tiếp Quan họ bạn của các "bọn Quan họ” mỗi dịp làng mở hội Xuân. Đã là hát canh thì bắt buộc phải đủ ba chặng lề lối: hát các giọng lề lối, hát các giọng lẻ, giọng vặt và hát các giọng giã bạn. Mỗi cuộc hát canh thường thâu đêm suốt sáng nên diễn ra nhiều canh hát.

Posted in: Sự Kiện,Tin Tức,Trong Nước